Sojusz Lewicy Demokratycznej

Ostatnie wydarzenia

Trybunał Konstytucyjny przyznaje rację posłom SLD w sprawie prawa spółdzielczego

dodano 2015-06-18 14:29 w kategorii: Kraj

W dniu 16 czerwca 2015 r. poseł Ryszard Zbrzyzny oraz pracownik Klubu SLD radca prawny Stanisław Rydzoń uczestniczyli  jako przedstawiciele Wnioskodawców w Trybunale Konstytucyjnym w  rozprawie z wniosku grupy posłów, głównie z KP SLD,  o zbadanie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy  z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze. Wszystkie zaskarżone przepisy zostały wprowadzone ustawą z dnia 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U z 2011 r. Nr 106, poz. 622, ze zmianami).    
                                                                                                                                                                             
Po przeprowadzeniu rozprawy Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w którym uznał za słuszne 3 zarzuty.  Wszystkie związane z przepisami dotyczącymi przekształcenia spółdzielni pracy w spółkę prawa handlowego.
 
Spośród zaskarżonych przepisów najważniejsze  dla spółdzielców  było zbadanie konstytucyjności  kontrowersyjnego Działu VI „ Przekształcenia spółdzielni pracy”., Przepisy tego Działu w obecnym brzmieniu   zagrażają stabilnemu funkcjonowaniu tego istotnego segmentu spółdzielczości. Z ostrożności procesowej wnioskodawcy zaskarżyli  przepisy całego Działu VI oraz alternatywnie cztery istotne przepisy zawarte w tym Dziale, co okazało się być dobrym procesowym  rozwiązaniem.  
 
Analizę wyroku należy rozpocząć od jego części dotyczącej przepisów wymienionego Działu VI  „Przekształcenia spółdzielni pracy” zawartych w artykułach 203f-203x.
 
Jak stwierdzono powyżej Wnioskodawcy domagali się we wniosku wyeliminowania przez Trybunał Konstytucyjny  całej instytucji przekształcenia spółdzielni pracy w spółkę handlową albo uznania niektórych istotnych przepisów tego Działu za niezgodnych z Konstytucją.  
 
 W stosunku do przepisów Działu VI  wnioskodawcy zgłosili następujące zarzuty:
- tylko w stosunku do spółdzielni pracy ustawodawca przewidział możliwość przekształcenia w spółkę handlową, bez przeprowadzenia uprzedniej likwidacji spółdzielni. Wniosek jest dla wnioskodawców jasny – ustawodawca chce ograniczyć lub wręcz zlikwidować spółdzielczość pracy, gdyż uważa, że  istnieje nadmierna ochrona spółdzielczego stosunku pracy.
-  konsekwencją przekształcenia jest zawsze wzrost bezrobocia i wykluczenia społecznego, gdyż w spółkach zysk ekonomiczny jest podstawowym celem funkcjonowania  w przeciwieństwie do spółdzielni pracy, w których ważniejsze jest zapewnienie pracy, w tym osobom niepełnosprawnym ale także ważna jest stabilizacja ekonomiczna członków. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy zasadniczej  praca znajduje się pod ochroną RP. Zgodnie z tym przepisem ustawodawca winien stanowić prawo, które nie ogranicza ochrony pracy przez państwo. Wnioskodawcy powołali się na  uzasadnienie rządowego projektu ustawy gdzie expressis verbis wpisano, że „chodzi o rezygnację z nadmiernej ochrony spółdzielczego stosunku pracy” .  Ustawodawca przyjął bez uwag przedstawione mu przez rząd  propozycję, które naruszają konstytucyjne  zasady ochrony pracy zawarte w art. 24 ust. 1 oraz art. 65 ust. 5 Konstytucji.  A przecież zasady te spółdzielnie pracy  realizują wprost w bieżącym funkcjonowaniu.
 
- w zakresie niezgodności przepisów art. 203f – 203x z art. 20 Konstytucji . Wymienione przepisy , jako sprzyjające likwidacji spółdzielczości pracy, są niezgodne z zasadą społecznej gospodarki rynkowej opartej na pluralizmie form własności. Zgodnie z tym wzorcem ustawodawca nie miał prawa decydować o ograniczeniu, czy wyeliminowaniu z systemu tych praw konkretnego prawa majątkowego tj. spółdzielczej własności. Ograniczenia te powinny wynikać z procesów ekonomicznych a nie z decyzji ustawodawcy. 
 
- w zakresie niezgodności przepisów działu VI z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Spółdzielnie pracy są rodzajem spółdzielni. Wszystkie spółdzielnie funkcjonują na podobnych zasadach (jeśli chodzi o powołanie i organizację). Wprowadzenie więc w stosunku do tylko spółdzielni pracy szczególnych zasad przekształceń – różnicuje sytuację podmiotów podobnych – co narusza konstytucyjną zasadę równości. Odstępstwo od tej zasady powinno pozostawać w związku z innymi wartościami np. sprawiedliwości społecznej). Naruszenie zasady równości wynika z nieuzasadnionego zróżnicowania podmiotów podobnych. Zróżnicowanie to ma charakter dyskryminacji, gdyż jest arbitralne, nieproporcjonalne i nieuzasadnione.
 
Na dowód słuszności przedstawionych wywodów  wnioskodawcy posłużyli się przykładem. Otóż zgodnie z art. 203o par. 1 – uchwała o przekształceniu spółdzielni pracy w spółkę wymaga większości 3/4 głosów w obecności co najmniej połowy uprawnionych do głosowania, zaś wg art. 203o par. 2 pkt 2 wysokość kwoty przeznaczonej na wypłaty dla członków spółdzielni nieuczestniczących w spółce przekształconej nie może przekroczyć 10% wartości bilansowej spółdzielni określonej w planie przekształcenia. Oznacza to ,że 3/8 członków spółdzielni może przejąć 90 % majątku spółdzielni. Dotyczy to także osób nie będących członkami spółdzielni przekształcanej, które staną się założycielami spółki przekształconej (art. 203 par. 3).
W wyroku Trybunał Konstytucyjny odnośnie do przepisów Działu VI ustawy – Prawo spółdzielcze stwierdził, iż: 
1) w ustawie tej mogą znajdować się przepisy dotyczące  możliwości przekształcenia spółdzielni  pracy w spółkę prawa handlowego;
2) ustawodawca winien w nowy sposób podejść do zagadnienia przekształcania spółdzielni w spółki prawa handlowego istotnie zmieniając obecne przepisy przy uwzględnieniu następujących zasad: 
- dobrowolności i pełnego dostępu  członków spółdzielni  do informacji na temat przekształcenia,    - skutecznej ochrony prawnej i ekonomicznej  wszystkich członków spółdzielni tj. nie tylko – jak obecnie – członków założycieli spółki prawa handlowego, lecz także  członków którzy nie wyrazili zgody na wejście do spółki ,                                                                                                                                   - ciągłości funkcjonowania podmiotu gospodarczego zapewniającej tożsamość osobową i majątkową; 
3) trzy spośród czterech zaskarżonych przepisów dotyczących przekształcenia spółdzielni w spółkę są niezgodne z Konstytucją.
Za niezgodne z Konstytucja Trybunał uznał następujące przepisy:
a)  art. 203n par. 3 ustawy – Prawo spółdzielcze,  dotyczący zawiadamiania członków przez zarząd spółdzielni o zamiarze podjęcia uchwały o przekształceniu spółdzielni.
Przepis ten wprowadza wyjątek od zasady przesyłania członkom zawiadomienia. Zgodnie z tym przepisem zarząd spółdzielni pracy nie ma obowiązku  przesyłania członkom spółdzielni projektu uchwały o przekształceniu oraz projektu umowy albo statutu spółki przekształconej w przypadku zawiadomienia członków  poprzez ogłoszenie, czyli np. na tablicy ogłoszeń. 
Oznacza to, że od zarządu spółdzielni zależy, czy te dokumenty będą przesłane, czy tylko ogłoszone. Wnioskodawcy podkreślali na rozprawie, że w przypadku ogłaszania o przekształceniu  zdarza się, iż część spółdzielców nie zapoznaje się z istotnymi dla przekształcenia dokumentami wskutek czego nie mogą oni wykonywać swoich praw korporacyjnych. Godzi to w wolność zrzeszania się określoną w art. 58 ust. 1 Konstytucji. 
 
Trybunał uznał w pełni zarzuty wnioskodawców. W ustnym uzasadnieniu wyroku podkreślił, że forma zawiadomienia o walnym zgromadzeniu, które ma uchwalić przekształcenie spółdzielni w spółkę prawa handlowego,  jest niezwykle istotna dla członków spółdzielni. Ogłoszenie nie stwarza pewności, czy informacja dotrze do członków w ogóle i w odpowiednim czasie. Zawiadomienie musi dotrzeć do każdego członka w formie indywidualnej przesyłki (listu).
b) art. 203o par. 2 pkt 2 ustawy. Dotyczy on określenia wysokości kwoty przeznaczonej na wypłaty dla członków spółdzielni nieuczestniczących w spółce przekształconej. 
Przepis ten – zdaniem wnioskodawców – jest najbardziej krzywdzący dla członków spółdzielni nie uczestniczących w jej przekształceniu w spółkę, zaś niezwykle korzystny dla członków uczestniczących w przekształceniu.  Zgodnie z nim wysokość kwoty przeznaczonej na wypłaty dla członków spółdzielni nie uczestniczących w spółce przekształconej  jest ustalana proporcjonalnie do udziałów przysługujących i nie może przekraczać 10% wartości bilansowej spółdzielni określonej w planie przekształcenia. 
 
Zaskarżony przepis ustalając górną granice wypłat chroni interesy spółki i udziałowców (czy akcjonariuszy) w nowopowstałej spółce kosztem dotychczasowych spółdzielców. Zgodnie z zasadą równej dla wszystkich ochrony własności i praw majątkowych, wynikającą z art. 64 ust. 2 Konstytucji, spółdzielcy niezainteresowani wejściem do spółki  winni otrzymać wypłaty proporcjonalnie do ich udziałów  - z uwzględnieniem spółdzielców uczestniczących w spółce – bez żadnych dodatkowych ograniczeń kwotowych czy procentowych.   W spółdzielniach pracy majątek jest efektem pracy spółdzielców, co powodować powinno równą ochronę ich praw majątkowych. Zauważyć należy, że w przypadku likwidacji spółdzielni (art. 125 pr. 3 Prawa spółdzielczego) z kwot pozostałych po spłaceniu należności – dokonuje się stosunkowej wypłaty udziałów spółdzielcom bez żadnych ograniczeń, co do wysokości wypłat. 
 
Zdaniem Wnioskodawców niekonstytucyjność polega też na tym, że  skarżony przepis dopuszcza do możliwości wywłaszczenia członka spółdzielni z majątku na cele prywatne a nie publiczne równocześnie nie przewidując słusznego odszkodowania – w związku z jego limitowaniem (10%). Słuszne odszkodowanie – to pełne odszkodowanie. Trybunał w pełni podzielił zarzuty wnioskodawców stwierdzając, że zgodnie z art. 64 ust. 1 Konstytucji  wszyscy członkowie mają równą ochronę swoich praw majątkowych, zaś art. 203o par. 2 pkt 2 ustawy narusza tą równość, gdyż  prawa członków nie uczestniczących w przekształceniu są mniejsze niż prawa członków uczestniczących w przekształceniu. 
 
c/ art. 203u  par. 4 i 5 tego artykułu regulujące  zaskarżanie uchwał walnego zgromadzenia dotyczących wszczynania procesu przekształcania w spółkę i o przekształceniu w spółkę.   Przepisy par. 4 i 5 mówią, iż w przypadku gdy członek spółdzielni ma zastrzeżenia co do rzetelności wyceny wartości wpisowego i wpłaconych przez niego udziałów członkowskich oraz udziałów członkowskich z podziału nadwyżki bilansowej przyjętej w planie przekształcenia, może zgłosić żądanie ponownej wyceny udziałów członkowskich z podziału nadwyżki bilansowej.   Jeżeli spółdzielnia nie uwzględni tego żądania w  terminie 2 miesięcy to członek spółdzielni ma prawo wnieść powództwo do sądu,  ale tylko o ustalenie wartości udziałów członkowskich z podziału nadwyżki bilansowej. Ustawodawca zapomniał więc w par. 5 o zapisie par. 4, czyli o rzetelności wyceny wpisowego oraz wpłaconych przez członka udziałów członkowskich. Trybunał stwierdził, że w całości uznaje zarzuty zgłoszone przez wnioskodawców oraz, iż „ nie sposób zrozumieć” dlaczego ustawodawca pominął te dwie istotne dla członka spółdzielni wartości.  
  
 
Na zakończenie niniejszej notatki należy stwierdzić, że Trybunał Konstytucyjny orzeka wyłącznie w granicach zaskarżenia. W trakcie rozprawy sędzia sprawozdawca kilkakrotnie zwracała uwagę także na inne przepisy dotyczące przekształcania spółdzielni pracy w spółkę, ale z uwagi na ich nie zaskarżenie nie mogły one być przedmiotem analizy konstytucyjnej. Stwierdziła jednakże, że Sejm nowelizując ustawę – Prawo spółdzielcze winien uwagi te wziąć pod uwagę i uwzględnić w nowym tekście ustawy, co reprezentant Sejmu na rozprawie potwierdził.  Reasumując należy stwierdzić, że wczorajszy wyrok ma niezwykle istotne znaczenie dla spółdzielczości pracy. Pozwoli on na ukrócenie zakusów niektórych „przedsiębiorczych” osób  na majątek spółdzielni, zaś zatrudnionym pracownikom ( w tym inwalidom) zapewnić spokojniejszą pracę.  Wyrok winien być swoistą tamą na przejmowanie tych jednostek w majestacie prawa. Nadto należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny nie wyznaczył terminu odroczenia wejścia wżycie wyroku, co oznacza, że wejdzie on w życie po opublikowaniu w Dzienniku Ustaw. Sejm więc będzie musiał szybko przystąpić do pracy by uzupełnić przepisy usunięte z ustawy – Prawo spółdzielcze.
 
Poseł na Sejm RP
RYSZARD ZBRZYZNY


Komentarze

Wydarzenia

Strony
wojewódzkie
SLD

Wybierz na mapie województwo, aby przejść dalej.